Get Adobe Flash player

CÁC DẠNG ĐỀ LÀM VĂN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12

CÁC DẠNG ĐỀ LÀM VĂN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12

 

Dạng đề nghị luận về một bài thơ

 

1. Yêu cầu cơ bản:

          Vận dụng các thao tác lập luận để làm toát lên được vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật của bài thơ. Để làm tốt kiểu bài này, cần lưu ý những điểm cơ bản sau:

          - Tìm hiểu kĩ về hoàn cảnh ra đời của bài thơ. Vì thơ là thể loại trữ tình, bộc lộ cảm xúc nhà thơ trước đời sống nên hoàn cảnh sáng tác đôi khi có vai trò quan trọng trong việc cắt nghĩa nội dung.

          - Phát hiện mạch cảm xúc của bài thơ; mạch cảm xúc chi phối bố cục bài thơ như thế nào? Cần nắm vững nội dung từng phần, từng đoạn cụ thể.

          - Đi sâu khai thác các yếu tố nghệ thuật cơ bản của bài thơ (từ ngữ, hình ảnh, các biện pháp tu từ, giọng điệu,…).

          - Đánh giá nội dung chính của bài thơ (trên cơ sở những điều đã phân tích và những hiểu biết về tác giả, thời đại cũng như những so sánh đối chiếu với những bài thơ khác,…).

          - Khẳng định những nét chính của bài thơ về nội dung và nghệ thuật; thấy được vị trí của bài thơ đối với sự nghiệp văn học của tác giả cũng như với cả giai đoạn, thời kì văn học, nền văn học,…

2. Dàn ý chung của dạng đề nghị luận về một bài thơ:

          * Mở bài:

          - Giới thiệu khái quát về tác giả (chỉ nên giới thiệu vị trí văn học của tác giả, không đi quá sâu vào các phương diện khác).

          - Giới thiệu về bài thơ, nội dung bao trùm bài thơ.

          - Bước đầu đánh giá về bài thơ (tuỳ bài thơ cụ thể mà đưa ra những đánh giá phù hợp).

          * Thân bài:

          - Có thể nêu sơ qua về hoàn cảnh ra đời của bài thơ.

          - Tiến hành thuyết minh, phân tích, bình luận về các phương diện cụ thể của bài thơ.

          - Chú ý làm nổi bật những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật. Trong khi phân tích, có thể so sánh với các bài thơ khác và bình luận,… để các ý trình bày được nổi bật.

          * Kết bài:

          - Đánh giá vai trò, vị trí của bài thơ đối với sự nghiệp văn học của tác giả hoặc đối với cả giai đoạn, thời kì văn học.

          - Có thể nêu cảm nghĩ của bản thân hoặc điều tâm đắc nhất về bài thơ.

3. Một số ví dụ:

          Đề bài: Vẻ đẹp của bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca” (Thanh Thảo).

          Gợi ý làm bài

          - Yêu cầu cơ bản cần nghị luận là vẻ đẹp của bài thơ – vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật.

          - Về nội dung: Bằng tấm lòng đồng cảm, thái độ ngưỡng mộ và sự tiếc thương sâu sắc, Thanh Thảo đã ca ngợi vẻ đẹp của hình tượng Lor- ca, một nghệ sĩ yêu tự do, yêu Tổ quốc Tây Ban Nha và hơn hết là yêu con người, yêu cuộc sống. Cụ thể, cần làm nổi bật hai khía cạnh cơ bản: những phút giây bi kịch trong cuộc đời Lor-ca và sự bất tử của tiếng đàn Lor-ca.

          - Về nghệ thuật: Nên đi sâu vào những đóng góp của Thanh Thảo về các phương diện: sáng tạo những hình ảnh mang tính tượng trưng; mạch cảm xúc tự do, phóng túng với những liên tưởng bất ngờ; tính nhạc phong phú,…

          -Từ đó, đánh giá những thành công của Thanh Thảo trong việc mạnh dạn tìm tòi, thể nghiệm nhằm hiện đại hóa thơ, góp phần đổi mới thơ Việt Nam nói riêng, văn học Việt Nam nói chung.

          Trên cơ sở những luận điểm chính, người viết chủ động triển khai bài làm một cách thích hợp

          Đối với dạng đề nghị luận về một bài thơ, nhiều khi đề bài chỉ yêu cầu nghị luận về một khía cạnh nào đó của bài thơ mà thôi. Khi đó, cần đọc kĩ đề để xác định đúng vấn đề cơ bản, từ đó tìm ra cách làm phù hợp để triển khai bài viết.

       Đề bài: Những nét chính của phong cách nghệ thuật thơ Chế Lan Viên qua “Tiếng hát con tàu”.

          Gợi ý làm bài

          Yêu cầu cơ bản của đề bài là làm sáng rõ được những nét chính của phong cách nghệ thuật Chế Lan Viên qua bài thơ. Để hoàn thành tốt yêu cầu đó, có thể trình bày những ý chính sau đây:

          - Giới thiệu sơ lược về khái niệm phong cách nghệ thuật (để làm cơ sở triển khai bài viết)

          - Phân tích từng biểu hiện của phong cách nghệ thuật thơ Chế Lan Viên được thể hiện trong bài thơ:

          + Tính trí tuệ, triết lí: Là một nhà thơ ưa triết lí, Chế Lan Viên thường có những phát hiện sâu sắc, mới mẻ và bất ngờ về đối tượng. Vì thế thơ ông lấp lánh vẻ đẹp trí tuệ. Hướng vận động trong thơ ông thường đi từ cụ thể đến khái quát. Con đường đến với người đọc của thơ Chế Lan Viên không phải là “từ trái tim đến trái tim” mà là từ trí tuệ đến trái tim, bởi ông quan niệm “thơ không chỉ đưa ru mà còn thức tỉnh”. Tuy nhiên, trí tuệ mà không khô khan, trừu tượng; trí tuệ luôn gắn liền với cảm xúc, là thứ trí tuệ của trái tim. (Phân tích những dẫn chứng phù hợp để làm sáng tỏ ý trên).

          + Khả năng sáng tạo hình ảnh: Đây cũng là nét nổi bật trong thơ Chế Lan Viên. Vốn là một nhà thơ tài hoa, sắc sảo nên những suy nghĩ, triết lí thường được nhà thơ chuyển tải thông qua một hệ thống hình ảnh mới mẻ, bất ngờ.

          Hệ thống hình ảnh trong “Tiếng hát con tàu” khá phong phú, đáng chú ý là những hình ảnh mang tính biểu tượng.

          Con tàu – là hình tượng hóa khát vọng được ra đi, đến với những miền xa xôi. Đó là con tàu tâm tưởng, con tàu tâm hồn. (vì thế mới có những ý thơ như: Tàu đói những vành trăng; Tàu gọi anh đi; Tàu hãy vỗ giùm ta đôi cánh vội…)

          Tây Bắc – ngoài nghĩa đen là một vùng đất, một địa danh cụ thể, Tây Bắc còn tượng trưng cho những vùng đất xa xôi, những nơi có cuộc sống gian lao mà nặng nghĩa tình của nhân dân trong kháng chiến. Đến với Tây Bắc chính là đến với hiện thực cuộc sống rộng lớn, phong phú của nhân dân, đất nước.

          Vành trăng (Ngoài cửa ô? Tàu đói những vành trăng) và Vầng trăng (Mỗi đêm khuya không uống một vầng trăng) – vừa là vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời, vừa biểu tượng cho những vẻ đẹp lãng mạn của hiện thực đất nước đang từng ngày thay đổi. Tàu “đói” những vành trăng là tâm hồn nhà thơ đang khao khát, đang ước mơ được thấy, được gắn bó, được làm đẹp thêm cho hiện thực ấy.

          Mái ngói đỏ trăm ga (Mắt ta thèm mái ngói đỏ trăm ga) – hình ảnh biểu tượng cho hiện thực cuộc sống đang thay đổi (nhà thơ Xuân Diệu có bài thơ “Ngói mới” cũng mang ý nghĩa này).

          Vàng ta (Mười năm chiến tranh vàng ta đau trong lửa; Nay trở về ta lấy lại vàng ta) – chỉ những vẻ đẹp của phẩm giá tâm hồn. Trong mười năm chiến tranh, những phẩm giá ấy (như lòng yêu nước, tinh thần bất khuất, khát vọng tự do…) được thử thách; nay cuộc sống hòa bình trở lại, những phẩm chất ấy cần được nhân lên, làm cho đẹp thêm, phong phú hơn…

          Mặt hồng em (Mặt hồng em trong suối lớn mùa xuân) – cũng là một cách gọi khác để chỉ vẻ đẹp của cuộc đời, của cuộc sống mới đang sinh sôi…

          Những hình ảnh có tính biểu tượng trên làm phong phú khả năng liên tưởng của người đọc, đồng thời cũng gia tăng vẻ đẹp lãng mạn cho lời thơ và ý nghĩa triết lí vì thế cũng đạt được sự hàm súc cần thiết.

          - Sau khi phân tích hai biểu hiện cơ bản trên, cần khẳng định lại những nét cơ bản trong phong cách nghệ thuật Chế Lan Viên và bước đầu đánh giá vai trò của phong cách đối với sức hấp dẫn của bài thơ.

Dạng đề nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi

 

1. Dạng đề nghị luận về một tác phẩm văn xuôi

          Nghị luận về một tác phẩm văn xuôi thường không yêu cầu phân tích, bình luận về tòan bộ tác phẩm, mà chỉ đề cập đến một phương diện nào đó về nội dung của tác phẩm như: giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo, nghệ thuật xây dựng nhân vật, một nét phong cách của tác giả qua tác phẩm…

          Dàn ý chung của dạng đề nghị luận về một tác phẩm văn xuôi

          * Mở bài:

          - Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm (chỉ nên giới thiệu vị trí văn học của tác giả, không đi quá sâu vào các phương diện khác).

          - Nêu vấn đề nghị luận mà đề bài yêu cầu.

          * Thân bài:

          - Có thể nêu sơ qua về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm.

          - Tiến hành thuyết minh, phân tích, bình luận về các phương diện cụ thể của vấn đề.

          - Trong quá trình nghị luận, cần chú ý trích dẫn các dẫn chứng phù hợp để vấn đề trình bày được nổi bật.

          * Kết bài:

          - Đánh giá ý nghĩa của vấn đề đối với sự thành công chung của tác phẩm.

          - Có thể nêu cảm nghĩ của bản thân hoặc điều tâm đắc nhất từ vấn đề đó.

          Một số ví dụ:

          Đề bài: Giá trị nhân đạo của truyện ngắn “Vợ nhặt” (Kim Lân).

          Gợi ý làm bài:

          - Giới thiệu sơ qua về giá trị nhân đạo.

          - Phân tích những biểu hiện cụ thể của giá trị nhân đạo trong tác phẩm:

          + “Vợ nhặt” bộc lộ lòng thương cảm, xót xa đối với cuộc sống khốn cùng của người dân nghèo trong nạn đói, qua đó tố cáo tội ác của bọn thực dân, phát xít đối với nhân dân ta…

          + Tác phẩm đã phát hiện và nâng niu, trân trọng khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của con người.

          + Thể hiện lòng tin sâu sắc vào những phẩm giá cũng như lòng tốt, lòng nhân hậu của con người.

          Đây là phần chủ yếu của bài văn, cần triển khai chi tiết với những dẫn chứng cụ thể.

          - Đánh giá vai trò của giá trị nhân đạo đối với sức hấp dẫn và thành công của “Vợ nhặt”.

Daïng ñeà nghò luaän veà moät baøi thô

 

1. Yeâu caàu cô baûn:

            Vaän duïng caùc thao taùc laäp luaän ñeå laøm toaùt leân ñöôïc veû ñeïp veà noäi dung vaø ngheä thuaät cuûa baøi thô. Ñeå laøm toát kieåu baøi naøy, caàn löu yù nhöõng ñieåm cô baûn sau:

            - Tìm hieåu kó veà hoaøn caûnh ra ñôøi cuûa baøi thô. Vì thô laø theå loaïi tröõ tình, boäc loä caûm xuùc nhaø thô tröôùc ñôøi soáng neân hoaøn caûnh saùng taùc ñoâi khi coù vai troø quan troïng trong vieäc caét nghóa noäi dung.

            - Phaùt hieän maïch caûm xuùc cuûa baøi thô; maïch caûm xuùc chi phoái boá cuïc baøi thô nhö theá naøo? Caàn naém vöõng noäi dung töøng phaàn, töøng ñoaïn cuï theå.

            - Ñi saâu khai thaùc caùc yeáu toá ngheä thuaät cô baûn cuûa baøi thô (töø ngöõ, hình aûnh, caùc bieän phaùp tu töø, gioïng ñieäu,…).

            - Ñaùnh giaù noäi dung chính cuûa baøi thô (treân cô sôû nhöõng ñieàu ñaõ phaân tích vaø nhöõng hieåu bieát veà taùc giaû, thôøi ñaïi cuõng nhö nhöõng so saùnh ñoái chieáu vôùi nhöõng baøi thô khaùc,…).

            - Khaúng ñònh nhöõng neùt chính cuûa baøi thô veà noäi dung vaø ngheä thuaät; thaáy ñöôïc vò trí cuûa baøi thô ñoái vôùi söï nghieäp vaên hoïc cuûa taùc giaû cuõng nhö vôùi caû giai ñoaïn, thôøi kì vaên hoïc, neàn vaên hoïc,…

KỶ NIỆM 30 NĂM THÀNH LẬP TRƯỜNG

Liên kết